Tại sao gọi là kim cương nhân tạo?

Ông Trần Ngọc Trí, giáo viên dạy nghề kim hoàn thuộc hội Mỹ nghệ kim hoàn TP.HCM kể, trước năm 1975, trên thị trường Sài Gòn từng có hột xoàn Xiêm, thực chất là đá zircon, đồng thời cũng có xoàn Mỹ – đó chính là đá CZ nhân tạo (cubic ziconia), được mài và cắt giác có độ sáng như kim cương. Theo các tài liệu mà ông Trần Anh Khương, giám đốc công ty đá trang sức Duy Khương, tìm hiểu, thì các nhà khoa học Nga là người đầu tiên sản xuất ra đá CZ vào thập kỷ 1930, đến năm 1940 Mỹ là nơi xúc tiến thương mại sản phẩm này ra toàn cầu. Ông Khương cho biết: “Thị trường đá CZ ở Việt Nam hình thành hơn 25 năm qua. Năm 1998, Duy Khương là cơ sở tiên phong nhập các khối đá từ Mỹ về mài thành hột gắn trang sức, nên gọi là hột Mỹ. Sau này, theo các cách mài, theo sự thay đổi giác cắt, theo loại đá nhập khác nhau… nên ở chợ có nơi gọi đá CZ là hột Mỹ, hột Úc, hột New Zealand, hột Thuỵ Sĩ…”

Bạn đọc trong buổi giao lưu trực tuyến thích thú xem các mẫu kim cương nhân tạo, nhưng bằng mắt thường khó có thể phân biệt với kim cương thật. Ảnh: Lê Quang Nhật

Hiện nay, nhờ có máy móc hiện đại, kỹ thuật mài chuẩn hơn khiến viên đá sáng hơn, lại nhập thêm đá được cắt máy làm sẵn từ nước ngoài nên đá CZ được một số người gọi là kim cương nhân tạo. Trên thị trường, đá CZ chủ yếu mài bằng máy, với tám mũi tên, sau tăng lên 16 hay 32 mũi tên, nhằm nâng độ tán sắc lên cao hơn. “Bản chất đá CZ không thay đổi, chỉ thể hiện ở giác cắt đẹp và tinh xảo hơn”, ông Khương nói.

Còn theo ông Trí, vấn đề nằm ở chỗ cái tên “kim cương nhân tạo” nhắm vào tâm lý mong muốn sở hữu kim cương thật – vốn quý, hiếm và đắt tiền, nên nhà kinh doanh có thể bán với giá cao hơn giá trị thật của viên đá CZ nhiều lần. Chẳng hạn nếu gọi là “siêu kim cương” hay một cái tên hoa mỹ nào đó, có thể bán giá 5 – 7 triệu đồng, trong khi bán với giá đá CZ chỉ có 50.000 đồng.

Với kinh nghiệm của giáo viên dạy nghề kim hoàn, ông Trí cho biết, trên thị trường vẫn có kim cương nhân tạo thực sự (ứng dụng nhiều trong công nghệ khoan mỏ, địa chất…) nhưng giá của nó bằng 90% so với kim cương thật.

Chỉ có người mua lầm

Theo ước tính của một số đơn vị kinh doanh phân phối đá CZ, loại đá trang sức này đang chiếm khoảng 80 – 90% thị trường đá trang sức Việt Nam, với tổng trị giá khoảng 450 tỉ đồng (hơn 20 triệu USD), trong đó bao gồm cả đá hàng hiệu của Swarovski (Áo), Preciosa (cộng hoà Czech), đá Trung Quốc, Thái Lan, Việt Nam gia công… Cách đây ba năm, tại TP.HCM chỉ có vài cửa hàng kinh doanh đá CZ gọi đó là kim cương nhân tạo. Đến cuối năm 2011, đã có trên 150 cửa hàng khai thác kinh doanh. Do vậy, một viên đá giá gốc 50.000 đồng đến tay người tiêu dùng có thể lên đến vài trăm ngàn, hay cao hơn 1 triệu đồng là tuỳ theo cách bán hàng và chiêu thức kinh doanh.

Tại thị trường Việt Nam hiện nay, đá CZ có khoảng 30 màu, với chín hình khác nhau như tam giác, tròn, vuông, oval, giọt nước… Viên CZ lớn nhất thị trường thường dùng là cỡ 18 ly. Khoảng cách chênh lệch giữa giá sỉ và lẻ khá lớn, nếu mua vài chục ngàn viên hay cả ký lô đá CZ, thì giá chỉ còn từ vài ngàn đến vài chục ngàn đồng/viên (tuỳ cỡ).

Với loại đá được xem là kim cương nhân tạo cao cấp, thử bằng bút điện tử cũng kêu bíp bíp, thì đó chỉ là “đá CZ có phủ lớp aluminum làm tăng độ chiếu cho viên đá sáng rực rỡ hơn, khi đeo sáu đến tám tháng lớp phủ bay đi và không hề có đá CZ phủ bột kim cương”, ông Trí nói. Theo ông Trí, do đá CZ có độ cứng khoảng 8 – 8,5 theo thang Mohn, nên có thể dùng để cắt kính do độ cứng của kính khoảng 4 – 5.

Đáng lưu ý, dù được quảng cáo với những tính năng như kim cương, thực chất đá nhân tạo thì không thể có độ bền như kim cương. Theo ông Trần Anh Khương, do độ cứng khoảng 8,5, nên đá nhân tạo có thể bị trầy xước, bớt sáng, giảm độ chiếu sau một thời gian sử dụng. Theo tiêu chuẩn GIA Hoa Kỳ, độ cứng trên 9,0 như ruby và sapphire hoặc kim cương (10,0) mới có khả năng chống trầy xước cao. Ngay cả đá CZ của Swarowski, có nguyên liệu thô và công nghệ giác cắt đạt tiêu chuẩn của GIA, độ cứng vẫn tối đa là 8,5 nên cũng không tránh khỏi trầy xước.

Cách phân biệt bằng mắt thường

Ông Nguyễn Thành Mẫn, đại diện hãng trang sức thời trang Cartino tại Việt Nam, đã chỉ cách rất đơn giản: dùng giũa móng tay, mài thẳng vào viên đá, đá CZ đụng giũa là trầy, còn kim cương thật sẽ làm mòn giũa chứ không hề hấn gì. Ông Trí chỉ thêm, viên đá CZ khi phủ aluminum có độ tán sắc sáng như kim cương, nhưng soi lên kính phóng đại, thì viên đá trong suốt và hoàn hảo, không có sớ, không có bụi, không có tì vết riêng như kim cương thiên nhiên.

Đứng ở góc độ nhà sản xuất từng mài kim cương thật lẫn đá CZ, ông Khương cho biết, đá CZ là khối trong suốt, có thể cắt mài dễ dàng bằng tay, bằng máy… Còn kim cương thiên nhiên là những sớ hình thành từ hàng triệu năm trong lòng đất, muốn cắt được nó phải dùng kim cương.

Khi mua hàng, nếu mua kim cương thật, người tiêu dùng phải yêu cầu nơi bán đưa giấy tờ chứng nhận, trên đó có mã số, có giấy khai sinh, có thể vào mạng kiểm tra nguồn gốc xuất xứ dễ dàng. Còn nếu mua đá CZ hay cái gọi là kim cương nhân tạo, cũng yêu cầu nơi bán cấp giấy biên nhận để có cơ sở đòi hỏi chế độ bảo hành, chính sách hậu mãi…